24 maart 2025

Due diligence onderzoek: zo pak je het aan als koper

Je wilt een bedrijf kopen. De intentieovereenkomst is getekend, de prijs is in grote lijnen bekend en nu volgt het boekenonderzoek. Een due diligence onderzoek is het onderzoek dat jij als koper vóór de overname doet naar de juridische, financiële en fiscale staat van het bedrijf dat je koopt. Wat je nu niet vindt, betaal je later. Een vergeten huurcontract, een claim van een oud-werknemer, een lening die niet in de cijfers stond. In deze blog lees je wat een due diligence onderzoek inhoudt, hoe het verloopt, wat het kost en wat je doet met wat je vindt.

Wat is een due diligence onderzoek?

Een due diligence onderzoek (in het Nederlands: boekenonderzoek) is het onderzoek dat een koper laat doen naar een bedrijf voordat hij de koopovereenkomst tekent. Het doel is simpel: weten wat je koopt. Niet het verhaal van de verkoper, maar de contracten, de cijfers en de aangiftes zelf. Het onderzoek vindt meestal plaats nadat koper en verkoper een intentieovereenkomst (Letter of Intent of LOI) hebben getekend en voordat de definitieve koopovereenkomst wordt opgesteld.

Deze blog gaat over de koper. Verkoop je zelf en wil je weten wat een koper straks gaat vinden? Dan laat je dat onderzoek vooraf op je eigen bedrijf doen. Dat heet vendor due diligence, en daar schreven we een aparte blog over.

Waarom doe je als koper een due diligence onderzoek?

“De verkoper ken ik al jaren, dat zit wel goed.” Misschien. Maar een due diligence onderzoek gaat niet over vertrouwen in een persoon. Het gaat over wat er in de administratie staat, en vooral over wat er niet in staat. Drie redenen om het onderzoek serieus te nemen.

  • Je kent de risico’s vóórdat je tekent. Een klantcontract dat de klant bij een overname mag opzeggen (een change of control-bepaling), een geschil dat nog niet op papier staat, een vergunning op naam van de verkoper privé.
  • Je onderbouwt de prijs. Het indicatieve bod is gebaseerd op de cijfers van de verkoper. Blijkt de winst lager, de schuld hoger of het werkkapitaal te krap, dan is dit het moment om over de prijs te praten. Hoe die prijs tot stand komt, lees je in onze blog over wat een bedrijf waard is.
  • Je beschermt je juridische positie. Wat je bij het tekenen wist of redelijkerwijs had kunnen weten, kun je later niet meer als tekortkoming tegen de verkoper inroepen (artikel 7:17 lid 5 van het Burgerlijk Wetboek, BW; via artikel 7:47 BW geldt dat ook bij de koop van aandelen). In de koopovereenkomst spreken partijen meestal zelf af wat als bekend geldt, bijvoorbeeld alles wat in de dataroom of de disclosure letter staat, en die afspraak gaat voor. Ook een beroep op dwaling (artikel 6:228 BW) strandt als de vergissing voor jouw rekening hoort te blijven. Bovendien sluiten koopovereenkomsten een beroep op dwaling vaak uit, zodat je het als koper van je onderzoek en de garanties moet hebben.

Dat laatste punt snijdt aan twee kanten. De verkoper moet je vertellen wat hij weet en wat voor jou van belang is; verzwijgt hij iets, dan kan dat dwaling opleveren. Maar hoe ver je eigen onderzoeksplicht reikt, hangt af van de omstandigheden. Een koper die met een deskundig team de administratie heeft doorgelicht, kan achteraf moeilijk zeggen dat hij iets niet kon weten. Niet onderzoeken is dus geen optie. Half onderzoeken ook niet.

Welke onderdelen heeft een due diligence onderzoek?

Een volledig due diligence onderzoek bestaat uit vier onderdelen, elk met een eigen specialist. Alleen het juridische deel is ons vak.

Juridische due diligence doet de M&A-advocaat. Wij controleren onder meer:

  • aandelen en statuten: wie is eigenaar, en zijn er aandeelhoudersafspraken, pandrechten of opties;
  • contracten met klanten en leveranciers: looptijd, opzegging, exclusiviteit en change of control;
  • personeel: arbeidsovereenkomsten, concurrentiebedingen, cao en pensioen;
  • het pand: huur- of koopovereenkomst, vergunningen en bodem;
  • intellectueel eigendom en IT: staan merk, software en domeinnaam op naam van het bedrijf;
  • geschillen en claims, financiering en zekerheden, privacy en subsidies met voorwaarden.

Financiële due diligence (accountant of corporate finance-adviseur) toetst de jaarrekeningen, de kwaliteit van de winst, het werkkapitaal en de schulden. Fiscale due diligence (fiscalist) kijkt naar aangiftes, discussies met de Belastingdienst en de fiscale gevolgen van de overnamestructuur. Commerciële due diligence gaat over markt, klanten en afhankelijkheid van één leverancier.

Die laatste drie zijn niet ons vak. Wij werken samen met je accountant en fiscalist en zorgen dat hun bevindingen in de koopovereenkomst landen. Welke adviseur je waarvoor nodig hebt, lees je in onze blog over de adviseurs bij een bedrijfsoverdracht.

Hoe verloopt een due diligence onderzoek?

Een due diligence onderzoek verloopt in vijf stappen, van afspraken vooraf tot rapport.

  1. Afspraken vooraf. Geheimhouding (NDA), de duur en de reikwijdte van het onderzoek leg je vast in de intentieovereenkomst.
  2. De vragenlijst. Je adviseurs sturen de verkoper per onderdeel een lijst met documenten en vragen.
  3. De dataroom. De verkoper zet de stukken in een beveiligde digitale omgeving waarin jij en je adviseurs kunnen lezen.
  4. Vragen en antwoorden. Wat ontbreekt of onduidelijk is, gaat in rondes terug naar de verkoper. Vaak volgt een gesprek met de directie, het management interview.
  5. Het rapport. De bevindingen komen in een due diligence rapport, met vooraan de grootste risico’s (red flags) en per punt een advies: oplossen vóór de overdracht, afdekken in de koopovereenkomst of verrekenen in de prijs.

Praktijktip: vraag je adviseurs om een red flag-rapport in plaats van een beschrijving van alles wat ze hebben gezien. Een rapport van tachtig pagina’s waarin de drie echte problemen op pagina 41 staan, helpt je niet aan de onderhandeltafel.

Wat doe je met de bevindingen van het due diligence onderzoek?

Een due diligence onderzoek levert altijd punten op. Dat betekent niet dat de deal van tafel is. Het betekent dat je nu weet waarover je moet onderhandelen. Per bevinding heb je vier opties.

De prijs aanpassen. Een structureel lagere winst of een schuld die niet in de cijfers stond, verwerk je in de koopprijs. Soms als lagere prijs, soms als uitgesteld deel dat alleen wordt betaald als het bedrijf de afgesproken resultaten haalt (een earn-out).

Garanties en vrijwaringen vragen. Voor een risico dat je niet kunt kwantificeren vraag je een garantie: een verklaring van de verkoper dat iets klopt, met schadevergoeding als dat niet zo is. Voor een bekend, concreet risico (die ene claim, dat fiscale punt) vraag je een vrijwaring: de verkoper betaalt als het risico zich voordoet, zonder discussie over wie wat wist. Op een garantie over een probleem dat je uit het onderzoek al kende, kun je je achteraf namelijk moeilijk beroepen.

Herstel vóór de overdracht. Een ontbrekende handtekening, een vergunning op de verkeerde naam, een contract zonder einddatum: dat laat je de verkoper repareren voordat je tekent. Leg het vast als opschortende voorwaarde: pas als het geregeld is, gaat de koop door.

Afhaken. Soms is het bedrijf iets anders dan het leek. Dan stop je. Het voelt als verlies van tijd en geld, maar het is het goedkoopste moment om te stoppen dat je nog krijgt. Controleer wel wat je in de intentieovereenkomst over afbreken hebt afgesproken.

Zit je aan de andere kant van de tafel? Op onze pagina over bedrijfsverkoop lees je wat een advocaat voor de verkoper regelt, van intentieverklaring tot closing.

Hoe lang duurt een due diligence onderzoek en wat kost het?

Voor een MKB-overname duurt een due diligence onderzoek in onze praktijk drie tot zes weken, soms langer. De grootste vertrager is niet de omvang van het bedrijf, maar een verkoper die zijn stukken niet op orde heeft.

Wat het kost, hangt af van de omvang van het bedrijf, de staat van de dataroom en wat je zelf kunt beoordelen. Het juridische deel wordt vooraf ingeschat, zodat je weet waar je aan begint. De koper betaalt in de regel zijn eigen onderzoek. Soms spreken partijen af dat de verkoper een deel vergoedt als hij de onderhandelingen zelf afbreekt. Ook die afspraak hoort in de intentieovereenkomst.

Een bedrijf kopen in Groningen, Drenthe of Friesland: waar let je op?

Veel overnames in het noorden gaan tussen partijen die elkaar kennen: een concurrent uit de stad Groningen, een leverancier uit Drachten, een medewerker die het bedrijf in Assen overneemt. Bekendheid voelt als zekerheid, maar het is geen onderzoek. Juist bij een koper uit de buurt zien we dat de vragenlijst korter wordt en de verrassingen na de overdracht groter.

Punten die bij overnames in Groningen, Drenthe en Friesland vaak terugkomen: het bedrijfspand dat privé-eigendom van de verkoper is en na de overname gehuurd moet worden, subsidies met voorwaarden die bij een eigendomswissel in gevaar komen, en bij productie- en agrarische bedrijven de milieuvergunning en de bodem. En het personeel. In Emmen of Leeuwarden is de vraag niet alleen of de medewerkers meegaan, maar of de ene collega die alle klanten kent ook blijft.

Veelgestelde vragen over due diligence onderzoek

Is een due diligence onderzoek verplicht?

Nee. Geen wet verplicht een koper tot een due diligence onderzoek. Maar wat je bij het tekenen wist of redelijkerwijs had kunnen weten, kun je later niet meer tegen de verkoper inroepen (artikel 7:17 lid 5 BW). Wie niet onderzoekt, draagt dus zelf het risico van wat hij had kunnen vinden. Bij vrijwel elke overname is het daarom gebruikelijk.

Wat staat er in een due diligence rapport?

Een due diligence rapport vat per onderdeel de bevindingen samen: wat is gecontroleerd, wat ontbreekt en welke risico’s zijn gevonden. Meestal begint het met een overzicht van de grootste risico’s (red flags) en volgt per punt een advies: oplossen vóór de overdracht, afdekken met een garantie of vrijwaring, of verwerken in de koopprijs.

Wie betaalt het due diligence onderzoek?

In de regel betaalt elke partij zijn eigen adviseurs: de koper zijn due diligence onderzoek, de verkoper zijn voorbereiding en een eventuele vendor due diligence. Partijen kunnen anders afspreken, bijvoorbeeld dat de verkoper een deel van de kosten van de koper vergoedt als hij de onderhandelingen zelf afbreekt. Zet zo’n afspraak in de intentieovereenkomst.

Wat is het verschil tussen due diligence en vendor due diligence?

Een due diligence onderzoek doet de koper, nadat de intentieovereenkomst is getekend. Een vendor due diligence laat de verkoper vooraf op zijn eigen bedrijf uitvoeren, nog voordat er een koper aan tafel zit. De verkoper kent dan zijn zwakke plekken als eerste en kan ze oplossen of melden. De koper doet daarna meestal nog een beperkt eigen onderzoek.

Wil je een bedrijf kopen en zeker weten wat je koopt?

De belangrijkste les: een due diligence onderzoek is geen formaliteit tussen intentieovereenkomst en koopovereenkomst. Het is de laatste kans om te ontdekken wat je werkelijk koopt, en daar iets mee te doen. Wat je nu vindt, kost een onderhandeling. Wat je nu mist, kost geld.

Sta je op het punt een bedrijf over te nemen, of ben je al in gesprek met een verkoper? Nijdam Advocaten in Groningen doet het juridische deel van het due diligence onderzoek en vertaalt de bevindingen naar de koopovereenkomst. Onze M&A-advocaat Rens Nijdam heeft 20+ jaar ervaring en begeleidde meer dan 150 fusies en overnames. Lees meer over onze aanpak bij fusies en overnames.

Neem contact op met Rens over jouw situatie.

Benieuwd hoe dat in de praktijk gaat? Bekijk onze successen.