Participatieovereenkomst opstellen
Je wil een medewerker of investeerder laten meedoen, of je stapt zelf in. We zetten aandelen, prijs, zeggenschap en vertrek op papier.
Rens NijdamAdvocaat ondernemingsrecht en overnames
Meedoen klinkt eenvoudiger dan het is
Een participatieovereenkomst opstellen betekent vooruitkijken naar de dag dat het niet meer loopt zoals nu: meedoen is geen moment, maar een verhouding die jaren duurt.
Je bedrijfsleider draait de zaak al half zelfstandig, of er meldt zich een investeerder die geld en een netwerk meebrengt. Over de hoofdlijn zijn jullie het snel eens. Maar wat als hij vertrekt, ziek wordt, of als jij wil verkopen en hij niet? Wie beslist er dan, en tegen welke prijs gaan de aandelen terug?
Daarom beginnen we bij de bestaande stukken: de statuten, een eventuele aandeelhoudersovereenkomst, de arbeids- of managementovereenkomst en de afspraken met de bank. Wat botst met jullie plan, ruimen we op voordat er één nieuwe regel wordt geschreven.

Rens Nijdam
Advocaat ondernemingsrecht en overnames
Aandelen, certificaten of een winstrecht
Het verschil tussen de vormen zit in zeggenschap en risico. Met echte aandelen wordt iemand volwaardig aandeelhouder: hij stemt mee, deelt in het dividend en je raakt hem niet zomaar weer kwijt. Bij certificaten gaan de aandelen naar een stichting administratiekantoor, die het stemrecht houdt; de certificaathouder krijgt het geld en niet de stem. Of hij ook bij de vergadering mag zitten, hangt af van wat de statuten daarover bepalen (art. 2:227 BW). De lichtste vorm is een recht op een deel van de winst of van de verkoopopbrengst, zonder dat er een aandeel van eigenaar wisselt.
Wil je iemand binden én laten meebeslissen, dan liggen aandelen voor de hand. Wil je hem laten meedelen in de waarde zonder dat hij je besluiten kan blokkeren, dan zijn certificaten of een winstrecht meestal verstandiger. Wat elke vorm fiscaal uitpakt, rekent je accountant door; we zorgen dat de documenten daarbij aansluiten.
De prijs nu, en de prijs bij vertrek
Er zijn twee prijzen in het spel. De eerste is wat iemand vandaag betaalt. Daar hoort een waardering bij van een accountant of waarderingsdeskundige, en meestal een manier om te betalen: in termijnen, uit het dividend of met een lening van het bedrijf zelf. Laat je een medewerker instappen onder de waarde, leg dan vast waarom je dat doet.
De tweede prijs is die bij vertrek, en juist die spreek je nu af. De vaste bouwsteen is een good leaver bad leaver-regeling: wie netjes vertrekt, krijgt een andere prijs dan wie wegloopt of op staande voet wordt ontslagen.
Zet die regeling ook in de statuten. De wet staat toe dat de statuten een aandeelhouder verplichten zijn aandelen aan te bieden en over te dragen, maar zo’n verplichting kan niet tegen zijn wil worden opgelegd (art. 2:192 BW). Vóór de toetreding lukt het dus wel, achteraf niet zonder dat hij meetekent.
Van gesprek naar getekende afspraak
Het begint met de hoofdlijnen op één A4: welk belang, tegen welke prijs, met welke zeggenschap en onder welke voorwaarden iemand er weer uit gaat. Daarna kiezen jullie de vorm, komt er een waardering en pas dan gaan de documenten open.
De participatieovereenkomst regelt de toetreding zelf. De aandeelhoudersovereenkomst regelt hoe jullie daarna met elkaar omgaan, en de statuten moeten met allebei kloppen. Gaan er echte aandelen over, dan komt de notaris eraan te pas: aandelen in een bv worden alleen bij notariële akte geleverd (art. 2:196 BW). Tel er weken bij op, geen dagen: de waardering en de financiering bepalen het tempo.
Actief in Groningen, Drenthe en Friesland
In Groningen gaat het vaak om de bedrijfsleider die de zaak al jaren draait en nu een belang krijgt. In Drenthe zien we de generatiewissel in familiebedrijven, waarbij een zoon of dochter in stappen meedoet. En in Friesland zit er regelmatig een investeerder aan tafel bij een bedrijf dat wil groeien zonder de zeggenschap kwijt te raken. Andere aanleidingen, dezelfde breekpunten: de prijs en het vertrek. Zijn de aandeelhouders er al en gaat het vooral om de spelregels tussen jullie, dan is een aandeelhoudersovereenkomst opstellen het betere gesprek. Het bredere plaatje staat bij ondernemingsrecht.
Veelgestelde vragen over participeren in een bedrijf
Hoeveel procent moet ik iemand geven?
Daar bestaat geen vast antwoord op; een vast percentage zegt niets over jouw bedrijf. Het hangt af van wat iemand inbrengt: geld, kennis, klanten of jaren werk. Bij een medewerker zie je in de praktijk een klein belang, bij een investeerder een groter, maar de vraag achter het percentage is belangrijker. Wil je hem laten meedelen in de waarde, of ook laten meebeslissen? Dat zijn twee knoppen die je los van elkaar kunt zetten. Zo houd je de zeggenschap waar die hoort en deelt hij toch mee in wat jullie samen opbouwen.
Moet dit langs de notaris?
Gaan er echte aandelen over, dan wel. Aandelen in een bv worden alleen bij notariële akte geleverd (art. 2:196 BW), en de notaris maakt ook de statutenwijziging als die nodig is. Werk je met certificaten, dan richt hij daarnaast de stichting administratiekantoor op. Blijft het bij een winstrecht of een optie op aandelen, dan hoeft er niets langs de notaris: dat is een afspraak tussen jullie. We leveren de stukken aan en lezen de concepten van de notaris na voordat er iemand tekent, zodat de akte doet wat jullie hebben afgesproken.
Krijgt hij dan ook inzage in al mijn cijfers?
Een aandeelhouder heeft recht op de jaarrekening en op uitleg in de aandeelhoudersvergadering, maar niet op een sleutel van je boekhouding. Wat hij verder krijgt, spreken jullie af. Wat gebruikelijk is, hangt af van het belang en van wat de nieuwe aandeelhouder inbrengt. Een investeerder vraagt meestal meer, en dan is de vraag wat je daarvoor terugkrijgt. Zet er in elk geval geheimhouding bij, zeker als hij ook in andere bedrijven zit. We schrijven die bepalingen zo op dat ze werkbaar blijven als jullie het even niet met elkaar eens zijn.
Ik werk er al jaren. Kan ik zelf om aandelen vragen?
Vragen mag altijd, afdwingen niet: niemand hoeft je te laten meedoen. Wat helpt, is komen met een voorstel in plaats van met een wens. Welk belang, tegen welke prijs, betaald uit welk geld, en wat de eigenaar er zelf aan heeft. Kijk meteen vooruit: wat gebeurt er met jouw aandelen als je weggaat, en kun je ze dan überhaupt kwijt. Ligt er al een aanbod, laat het dan nakijken voordat je tekent. We zeggen je eerlijk of het een goed aanbod is, ook als het antwoord je niet bevalt.
Wat gebeurt er met de aandelen als hij overlijdt of arbeidsongeschikt raakt?
Zonder afspraak vererven de aandelen en zit je opeens met zijn erfgenamen aan tafel. Dat wil vrijwel niemand, aan beide kanten niet. Daarom staat in een goede participatieovereenkomst wat er dan gebeurt: een aanbiedingsplicht voor de erfgenamen, een prijs of een formule, en een termijn waarbinnen er betaald wordt. Bij langdurige arbeidsongeschiktheid ligt het gevoeliger, want vertrek is dan niet zijn keuze. Spreek daarvoor een eigen prijs af, los van de bad leaver. En bedenk vooraf waar het geld vandaan komt om die aandelen terug te kopen.

Rens Nijdam
Advocaat ondernemingsrecht en overnames
Rens Nijdam is advocaat en oprichter van Nijdam Advocaten. Hij adviseert over ondernemingsrecht, participaties en fusies en overnames, en heeft ruim twintig jaar ervaring.
06-10935581
rens@nijdamadvocaten.nl

Praat met Rens over de participatie
Bel of mail Rens over de participatie die je op het oog hebt, en je hoort binnen een paar dagen hoe we het aanpakken.